Güzellik Kavramı Göreceli midir? İktidarın Estetik Haritasında Bir Sorgulama
Bir siyaset bilimci dünyaya baktığında, yalnızca yasaları, kurumları ya da liderleri görmez; aynı zamanda toplumun nasıl “göründüğünü” de analiz eder. Çünkü güzellik dediğimiz şey, çoğu zaman iktidarın estetik bir tezahürüdür. Kimin güzel sayıldığı, kimin dışlandığı, kimin görünür olduğu — hepsi birer siyasal tercihtir. O halde şu soruyla başlayalım: Güzellik gerçekten göreceli midir, yoksa iktidarın şekillendirdiği bir gerçeklik midir?
İktidarın Estetik Üretimi: Güzel Kimin Gözündedir?
Felsefe güzelliği yüzyıllardır tartışır: Platon için güzellik idealdir, Nietzsche için yaratıcı bir güç, Foucault için ise iktidarın bedensel disiplinidir. Siyaset bilimi bu tartışmaya başka bir boyut ekler — güzellik bir algı değil, bir iktidar ilişkisidir.
İktidar, yalnızca yasalarla değil, imgelerle de hükmeder. Güzellik standartları, tıpkı bir anayasa gibi, toplumun görünmeyen kodlarını belirler. Hangi bedenin, hangi yüzün, hangi tavrın “makbul” olduğuna karar verilir. Bu estetik düzen, bireyleri sadece nasıl görünmeleri gerektiği konusunda değil, nasıl yaşamaları gerektiği konusunda da yönlendirir.
Modern toplumda medya, eğitim sistemi ve popüler kültür, güzelliğin çerçevesini çizer. Fakat bu çerçeve, her zaman güç merkezleri tarafından çizilir. Yani güzellik “göreceli” görünür, ama aslında oldukça politik bir mutabakattır.
Kurumların Estetik Rolü: Görünürlük Üzerinden Vatandaşlık
Güzellik yalnızca bireysel bir tercih değil, aynı zamanda bir kurumsal ideolojidir. Eğitimden istihdama, siyasetten medyaya kadar birçok kurum, belirli bir estetik normu teşvik eder. “Bakımlı”, “temiz”, “düzgün giyimli” vatandaş ideali, aslında düzenin devamlılığı için oluşturulmuş bir görünüm modelidir.
Bir devletin güzellik anlayışı, vatandaşına nasıl davranacağını belirler. Kimi ülkelerde başörtüsü yasaklanır, kimilerinde teşvik edilir; kimi toplumlarda doğallık kutsanır, kimilerinde yapaylık bir başarı göstergesidir. Tüm bu farklılıklar, güzelliğin göreceli görünmesine neden olur — ama her durumda güç ilişkileri devrededir.
Bu noktada şu provokatif soruyu sormak gerekir:
Bir birey kendi bedenini özgürce ifade edebiliyor mu, yoksa kurumların “güzel vatandaş” modeline mi uyuyor?
Erkek Stratejisi ve Kadın Katılımı: Estetikte İki Siyaset
Güzellik siyaseti, cinsiyet temelli bir mücadele alanıdır. Erkeklerin stratejik güzellik algısı genellikle güç, statü ve kontrol üzerine kuruludur. Erkek için güzel olan, “kazanılmış” olandır — başarıyla, güçle ya da sahiplikle ilişkilendirilir. Bu, güzelliği bir iktidar göstergesine dönüştürür.
Kadınların güzellik anlayışı ise tarihsel olarak demokratik katılım ve toplumsal etkileşim odaklıdır. Kadınlar, güzelliği bir dayanışma ve ifade alanına çevirmiştir. Sosyal medya, sanat ve aktivizm aracılığıyla “tek tip güzellik” anlayışını kırmış, güzelliği çoğul bir siyasal kimlik haline getirmiştir.
Ancak paradoks şudur: Kadınlar güzelliği özgürleştirirken, erkek egemen düzen onu yeniden ticarileştirir. Bu nedenle, göreceli gibi görünen güzellik kavramı, aslında sürekli iktidar müzakeresinin içindedir.
İdeoloji ve Estetik Manipülasyon
Her ideoloji, kendi estetik dilini yaratır. Dini ideolojiler tevazuyu; kapitalist ideoloji tüketimi; ulusal ideolojiler ise sadeliği ya da “yerli güzellik”i yüceltir. Bu farklılıklar, güzelliğin göreceli olduğunu düşündürür — ama her durumda estetik, bir kontrol mekanizması olarak işler.
Güzellik endüstrisi bunun en görünür örneğidir. İnsanlara “kendin ol” derken, aynı anda milyonlarca kişiye aynı güzellik reçetesini sunar. Böylece bireysel estetik, kolektif bir itaate dönüşür.
Vatandaşlık, Görünürlük ve Güzel Olma Hakkı
Siyaset bilimi açısından güzellik, bir tür kamusal sermayedir. Güzel olan daha çok görülür, daha fazla dinlenir, daha kolay ikna eder. Bu görünürlük, demokratik eşitliği bozar. O halde, güzelliğin göreceli olduğunu söylemek, yalnızca felsefi bir tespit değil, siyasal bir eleştiridir.
Peki bir toplum, “güzel” olanı nasıl belirler? Bu belirleme süreci kimin çıkarına hizmet eder?
Güzellik standartlarını kim yazıyor, kim siliyor, kim yeniden tanımlıyor?
Sonuç: Göreceli Güzellik, Mutlak Güç
Güzellik kavramı göreceli midir? Evet, toplumdan topluma değişir — ama bu göreceliliği yöneten bir mutlak güç vardır. O güç, ideolojilerin, kurumların ve kültürel kodların bir bileşimidir.
Gerçek özgürlük, güzelliğin anlamını değiştirmekten değil, onun üzerindeki gücü sorgulamaktan geçer. Çünkü güzellik ancak iktidardan bağımsızlaştığında gerçekten göreceli olabilir.
Ve belki de şu soruyla bitirmeliyiz:
Güzelliği göreceli kılan şey bireyin özgürlüğü mü, yoksa sistemin sınırları mı?